Tự động hóa: Học "khoai", ra trường "khoái"!

Công việc của kỹ sư tự động hóa

Những kỹ sư tự động hóa thường đảm nhiệm toàn bộ công việc theo đơn đặt hàng của khách hàng. Khách hàng của những công ty tự động hóa thường là các nhà máy sản xuất có dây chuyền công nghệ đặc thù như nhà máy sản xuất bia, sản xuất thức ăn gia súc hay nhà máy dệt..

Chẳng hạn, để lắp đặt hệ thống xử lí nước tự động cho một nhà máy, họ phải làm từ khâu thiết kế công nghệ, thiết kế các phần mềm điều khiển, phần mềm giám sát. Sau đó, tiến hành lắp đặt, chạy thử và bàn giao hoàn chỉnh theo đúng yêu cầu.

Các công ty chuyên về tự động hóa thường cung cấp, lắp đặt các hệ thống tự động ở nhiều ngành khác nhau như xử lí hệ thống nước, hệ thống lọc bụi, cân băng tải, tủ điều khiển, dây chuyền trong các nhà máy sản xuất giấy, xi măng, bia, đường, cán thép... Bởi vậy, các kĩ sư tự động hóa phải trau dồi thêm kiến thức ở các lĩnh vực khác, ngoài chuyên ngành của mình.

Theo ông Phạm Quốc Hải - Phó Chủ nhiệm bộ môn tự động hóa xí nghiệp công nghiệp - ĐH: “SV tự động hóa ra trường có thể làm được rất nhiều việc liên quan đến chuyên ngành học của mình như thiết kế, ứng dụng, kinh doanh các sản phẩm tự động hóa. Họ cũng có thể làm việc với các dây chuyền tự động trong các nhà máy, xí nghiệp của nhiều ngành khác nhau như giấy, xi măng, mía đường, thực phẩm, giao thông vận tải... Nhiều nơi cần nên kĩ sư tự động hóa không khó để kiếm được một công việc như mong muốn".Những trường nào đào ngành tự động hóa?

Trong khoảng hơn chục năm trở lại đây, hầu hết các trường trong khối kĩ thuật đều thành lập khoa hay bộ môn tự động hóa. Được nhiều người biết đến và có truyền thống hơn cả vẫn là Bộ môn tự động hóa xí nghiệp công nghiệp, thuộc Khoa Điện của Trường ĐH Bách khoa Hà Nội (trường lấy đầu vào chung cho tất cả các khoa, kí hiệu trường BKA, chỉ tiêu hệ ĐH: 3870, điểm chuẩn năm 2007: 23)

Các kĩ sư tự động hóa cũng được đào tạo tại ĐH Kĩ thuật Công nghiệp Thái Nguyên ( Tự động hóa nằm trong nhóm ngành Kỹ thuật điện, mã trường DTK, mã ngành: 102, khối A, chỉ tiêu: 560), ĐH Bách khoa Đà Nẵng (nằm trong ngành Điện kỹ thuật, kí hiệu trường: DDK, mã ngành: 102, khối A, chỉ tiêu: 320), ĐH Bách khoa TP.HCM (nằm trong ngành Điện-Điện tử, kí hiệu trường QSB, mã ngành: 108, khối A, chỉ tiêu: 650), ĐH Sư phạm kĩ thuật TP.HCM ( Công nghệ tự động, mã trường: SPK, mã ngành: 106, khối A).

Ngoài ra, một số trường ĐH thành lập bộ môn tự động hóa phù hợp với từng chuyên ngành của trường mình. Như Bộ môn tự động hóa thiết kế cầu đường của Trường ĐH GTVT Hà Nội, Bộ môn Điện và Tự động tàu thủy của ĐH Giao thông vận tải TP.HCM, Bộ môn tự động hóa xí nghiệp mỏ và dầu khí của ĐH Mỏ Địa chất Hà Nội...

Mỗi năm, trường ĐH Bách khoa Hà Nội bộ môn có khoảng từ 100 đến 150 kĩ sư ra trường. Tuy nhiên, số này cộng với SV tốt nghiệp của các trường khác, chưa thể đáp ứng nhu cầu nhân lực của các nhà máy, xí nghiệp, các công ty.

Tự động hóa là một chuyên ngành đòi hỏi người ở người kĩ sư phải tích hợp được nhiều kĩ năng ở trình độ cao. Ngay trong trường ĐH, họ đã phải học những môn khá "khoai" như Điều khiển quá trình, Kĩ thuật lập trình, Robot, Vi xử lí nâng cao, thiết kế hệ thống tự động hóa...

Dù vậy, đó cũng chỉ là lí thuyết cơ bản. Muốn làm được việc, họ phải chủ yếu học tập từ thực tế công tác. Với các kĩ sư tự động hóa, dễ kiếm việc không đồng nghĩa với dễ làm việc.

Khai trương phòng thí nghiệm Tự động hóa - Quản lý năng lượng

NGÀY 9/9, TRƯỜNG ĐH BÁCH KHOA HÀ NỘI ĐÃ KHAI TRƯƠNG PHÒNG THÍ NGHIỆM TỰ ĐỘNG HÓA - QUẢN LÝ NĂNG LƯỢNG. ĐÂY LÀ THÀNH QUẢ HỢP TÁC PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC KỸ THUẬT NGAY TỪ GIẢNG ĐƯỜNG CỦA ĐH BÁCH KHOA HÀ NỘI VÀ SCHNEIDER ELECTRIC.

Đại diện Trường ĐH Bách khoa Hà Nội và công ty Schneider Electric ký kết bản thỏa thuận.

Phòng thí nghiệm Tự động hóa - Quản lý Năng lượng là một mô-đun trong hệ thống chương trình giáo dục “Đào tạo Lãnh đạo về Năng lượng” do Schneider Electric khởi xướng và triển khai nhằm hỗ trợ phát triển nguồn nhân lực, đào tạo chuyên gia năng lượng ngay từ trên giảng đường đại học, như trách nhiệm của tập đoàn với xã hội cho một môi trường Xanh và một nền kinh tế Xanh.

Phòng thí nghiệm Tự động hóa - Quản lý năng lượng mới này có diện tích sử dụng 100m², sức chứa 70 sinh viên, được Schneider Electric trang bị các thiết bị hiện đại, phần mềm bản quyền đi kèm (Unity Pro, Vijeo Citect, ION Enterprise, PowerLogic SCADA), cùng tài liệu giáo trình cập nhật mới nhất, sẵn sàng đáp ứng công tác giảng dạy, đào tạo và thực hành tại nhà trường. Danh mục thiết bị của phòng thí nghiệm này gồm có demo giải pháptự động hóa, hệ thống mô đun kết nối, hệ thống cấp nguồn/phụ tải khi vận hành, hệ thống quản lý năng lượng, hệ thống Công nghiệp - Tự động hóa… số vốn đầu tư phòng thí nghiệm này khoảng gần 2 tỷ đồng do Schneider Electric tài trợ với trang thiết bị hiện đại phục vụ công tác dạy, học và thực hành trực quan cho giảng viên, sinh viên Trường ĐH Bách khoa Hà Nội.

Sinh viên xem thiết bị trong phòng thí nghiệm.

Ngoài việc tài trợ các thiết bị, Schneider Electric và Trường ĐH Bách khoa Hà Nội còn cam kết hợp tác chặt chẽ trong công tác đào tạo thông qua các giáo trình chuyên sâu, bồi dưỡng kiến thức giữa đội ngũ kỹ sư và chuyên gia của Schneider Electric với giảng viên, sinh viên nhà trường. Bên cạnh đó, Schneider Electric sẽ tạo điều kiện cho những sinh viên xuất sắc nhất được thực tập và có cơ hội làm việc cho tập đoàn sau khi tốt nghiệp đại học.

Được biết một phòng thí nghiệm tương tự với cùng phương thức hợp tác cũng sẽ được Schneider Electric và ĐH Cần Thơ khai trương vào ngày 11/ 9 tại Cần Thơ. Trước đó, Schneider Electric đã có những hoạt động hợp tác và đầu tư vào phòng thí nghiệm với ĐH Bách khoa TPHCM và ICT Phnômpênh, Campuchia.

Tự động hóa là gì?

Tự động hóa là ngành thuộc nhóm ngành điện-điện tử dùng để chỉ một công việc được thực hiện mà không có sự giúp đỡ của bất kỳ sự can thiệp trưc tiếp của con người. Tự động hóa có nghĩa là thực hiện một nhiệm vụ đặc biệt với sự giúp đỡ của mạch điện truyền động điện. Tự động hóa đã luôn luôn chứng tỏ là một ý tưởng có hiệu quả đối với hầu hết các ngành công nghiệp và các công ty, mà đối phó với sản xuất, vốn và hàng hoá tiêu dùng. Bất kỳ loại hình sản xuất sẵn sàng tạo điều kiện thuận lợi bằng cách tự động hóa.

Tự động hóa là một bộ môn được hình thành khi kỷ thuật điện đã sử dụng các chất bán dẫn phát minh ra Transitor, diode, thiristor đã (1949) và đã dần xây dựng bộ vi xử lý(1971) đã tạo ra các máy tính điều khiển (Role, PLC, 8051, PIC, 8088, PC,...) nên hệ thống truyền động điện bằng động cơ điện - mạch điều khiển đã thay thế các hệ thống điều khiển bằng cơ khí: xích-bánh răng.

Hệ thống tự động hóa là phần điện - điện tử của của một hệ thống có cả điện - điện tử và cơ khí. Ví dụ điều khiển lò nhiệt của nhà máy thép: thì có 2 phần cơ bản là Cơ khí và Điện, trong đó cơ khí là phần vỏ lò chịu nhiệt còn phần Điện tức là phần mạch điều khiển nhiệt độ của lò để biến điện năng thành nhiệt năng.

Các tên tương đương: Tự động hóa, Điều khiển tự động, Tin học công nghiệp, Điện tự động, Điện tử công nghiệp,... thuộc nhóm ngành Kỷ thuật điều khiển - tự động hóa hay rộng hơn nữa là thuộc lĩnh vực Kỷ thuật điện.

Lợi thế:

Có một số lợi thế của tự động hóa trong ngành công nghiệp hoặc thậm chí trong một công ty . Tự động hóagiúp tiết kiệm sức lao động của người lao động và do đó nó cũng giúp tiết kiệm rất nhiều thời gian cho người lao động có thể được hướng dẫn đến một số quá trình làm việc khác. Lợi thế lớn nhất của việc sử dụng hệ thống tự động và các công cụ là nó tiết kiệm thời gian quảng cáo đồng thời nó cũng giúp tiết kiệm chi phí. Trong một ngành công nghiệp, đó là tham gia vào sản xuất hàng hoá kỹ thuật nặng và dịch vụ, trong cùng một ngành công nghiệp các hệ thống tự động có thể thực hiện nhiệm vụ, được thực sự được thực hiện, nói, 100 người lao động. Hệ thống tự động hóa sẽ không mất một nửa thời gian của người lao động của con người sẽ thực hiện để hoàn thành một nhiệm vụ cụ thể. Vì lý do này ít hơn số lượng của bàn tay con người được yêu cầu phải thực hiện một nhiệm vụ cụ thể trong một ngành công nghiệp. Điều này giúp tiết kiệm thời gian và tại cùng một thời gian, công ty đã thanh toán tiền lương thấp hơn cho người lao động do đó tiết kiệm một số tiền một lần ra lợi nhuận của nó.

Cùng với tất cả những điều này, lợi thế quan trọng của tự động hóa là để nâng cao năng suất của công ty. Một ngành công nghiệp, có cài đặt các máy tự động trong quá trình sản xuất của nó, rõ ràng là đã đưa ra một quyết định thông minh. Lý do là nó thường được quan sát thấy rằng tự động hóa của bất kỳ quá trình sản xuất cải thiện năng suất phần lớn. Do đó, tự động hóa của nền văn hóa làm việc trong một công ty cụ thể, công ty có thể tăng tiềm năng của nó và kiếm được nhiều hơn bằng cách đầu tư ít hơn.

Tự động hóa cho nhà thông minh

Bạn đã từng nghe hoặc từng được bước chân vào một ngôi nhà thông minh nào đó chưa? Chắc chắn đó sẽ là những trải nghiệm hết sức thú vị về sự phát triển của khoa học kỹ thuật và công nghệ hiện đại mang lại cho cuộc sống của con người.

Nhà thông minh (smart home hoặc Intellihome) là kiểu nhà được lắp đặt các thiết bị điện, điện tử có tác dụng tự động hoá hoàn toàn hoặc bán tự động, thay thế con người trong việc thực hiện một hoặc một số thao tác quản lý, điều khiển. Nhà thông minh đã được ứng dụng rất nhiều trên thế giới và trong những năm gần đây đã xuất hiện nhiều ở Việt Nam. Ví dụ như trong Triển lãm thành tựu kinh tế - xã hội Việt Nam và Thăng Long - Hà Nội 2010, Bkav đã giới thiệu Hệ thống nhà thông minh SmartHome. Đây là một trong những công trình công nghệ cao hoàn toàn do các kỹ sư và chuyên gia của Công ty đầu tư phát triển công nghệ ngôi nhà thông minh Bkav SmartHome (công ty thành viên của Bkav) nghiên cứu và sản xuất; Trường ĐH Công nghệ (ĐHQG Hà Nội) cũng đã thành công với đề tài nghiên cứu về nhà thông minh thuộc KC.03/06-10; Hay như Cisco Systems Việt Nam đã đưa ra thị trường giải pháp tòa nhà thông minh CCRE (Cisco Connected Real Estate); và gần đây nhất là hội thảo về Giải pháp nhà thông minh do Công ty Cổ phần Biển Bạc phối hợp với các đối tác tổ chức vào ngày 23/02/2011 tại Hà Nội đã thu hút được đông đảo khách quan tâm tham dự.

Theo ông Trần Trọng Vinh - Chủ tịch HĐQT, Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Biển Bạc, hiện nay trên thị trường có rất nhiều hãng cung cấp các sản phẩm an ninh, giám sát có tính năng hiện đại, thông minh, công nghệ cao. Tuy nhiên, các thiết bị an ninh giám sát đã là thông minh thì thường phải liên quan đến phần mềm và mỗi hãng lại có từng phần mềm khác nhau để đáp ứng nhu cầu thị hiếu của nhiều khách hàng khác nhau. Do đó, khó khăn của các hãng khi vào thị trường Việt Nam là khó cung cấp và đầu tư đồng bộ. Các chủ đầu tư không thể chỉ mua sản phẩm của một hãng mà có thể phải mua của nhiều hãng khác nhau. Vì vậy, rất cần có sự tích hợp, đồng bộ giữa các hãng để đáp ứng được nhu cầu của người dùng.

Giải quyết bài toán nói trên, hiện nay ở thị trường trong nước doanh nghiệp Việt Nam đã có thể tích hợp được các hệ thống an ninh giám sát của các hãng thành một hệ thống hoàn thiện. Nhiều doanh nghiệp đã phát triển được các phần mềm thông minh, có thể tích hợp được các hệ thống, hiểu lẫn nhau. Hoặc hiện nay, công nghệ an ninh giám sát cũng được chế tạo để dành cho rất nhiều người sử dụng ở các nước, với các ngôn ngữ khác nhau như: Anh, Pháp, Trung Quốc, Nga và trong đó có cả ngôn ngữ tiếng Việt. Và phần mềm tích hợp thông minh là phải giải quyết được việc giải nghĩa, dịch các loại ngôn ngữ đó, để người dùng ở quốc gia nào, ngôn ngữ nào đều có thể lựa chọn cho phù hợp với điều kiện, hoàn cảnh của mình.

Trở lại quá khứ, chúng ta đã trải qua suốt một thời gian dài trong chiến tranh bảo vệ Tổ quốc nên hầu như không được tiếp cận với những công nghệ mới, thiết bị hiện đại của thế giới. Trong khi đó, nhiều quốc gia láng giềng, và thế giới đã ứng dụng và phát triển rất mạnh về công nghệ. Chỉ sau khi chiến tranh kết thúc và nhất là sau khi Việt Nam gia nhập WTO, chúng ta hội nhập mạnh mẽ vào các hiệp hội, tổ chức có quy mô quốc tế, toàn cầu thì mới có cơ hội tiếp cận, giao lưu thương mại. Hội nhập nền kinh tế thế giới đồng nghĩa với việc các hàng hóa của Việt Nam có thể phát triển mạnh xuất khẩu ra nước ngoài và ngược lại có thể nhập khẩu hàng hóa từ nước ngoài vào Việt Nam, trong đó có mặt hàng công nghệ, thiết bị hiện đại phục vụ sản xuất và nhu cầu của người dân, đảm bảo trình độ công nghệ tiến kịp, tương đương với các nước trong khu vực và trên toàn thế giới.

Ngày nay, xã hội càng hiện đại, khoa học kỹ thuật càng phát triển thì cuộc sống của con người càng đầy đủ tiện nghi và việc ứng dụng tự động hóa càng được rộng rãi. Trong căn nhà thông minh, đồ dùng trong nhà từ phòng ngủ, phòng khách đến toilet đều gắn các bộ điều khiển điện tử có thể kết nối với Internet và điện thoại di động, cho phép chủ nhân điều khiển vật dụng từ xa hoặc lập trình cho thiết bị ở nhà hoạt động theo lịch. Thêm vào đó, các đồ gia dụng có thể hiểu được ngôn ngữ của nhau và có khả năng tương tác với nhau. Ví dụ, Biệt thự Thái Bình Dương của Bill Gates, được mệnh danh là "ngôi nhà thông minh" đầu tiên trong lịch sử loài người cả về nghĩa đen và nghĩa bóng, do có những hệ thống trang, thiết bị điện tử tinh vi, hiện đại và rất phức tạp được bố trí ở nội thất bên trong. Tuy nhiên, có một điều có thể nhận thấy là giải pháp quản lý ngôi nhà thông minh hoặc tòa nhà thông minh do các tập đoàn lớn hay các doanh nghiệp nhỏ cung cấp đều phụ thuộc khá nhiều vào chất lượng dịch vụ viễn thông, bao gồm mạng điện thoại và mạng Internet tốc độ cao.

Thiết bị công nghiệp - Quy trình bảo dưỡng động cơ hạ thế

Tuỳ theo từng nhiệm vụ sản xuất mỗi động cơ có các chế độ cũng như môi trường làm việc khác nhau. Tuy nhiên qua thời gian vận hành, theo qui định của nhà sản xuất tất cả các động cơ đều phải được bảo dưỡng. Khi tiến hành bảo dưỡng đọng cơ hạ thế thực hiện theo các bước hướng dẫn sau :

Quy trình bảo dưỡng động cơ hạ thế
Bước 1:
- Cách ly động cơ ra khỏi dây chuyền sản xuất.
- Cắt nguồn điện động lực, điều khiển và các tín hiệu liên động đến động cơ, tháo dây tiếp địa.
Bước 2:
- Phối hợp với bộ phận bảo dưỡng cơ khí tháo khớp nối trục,  bộ phận đo lường -tự động hóa tháo và cách ly các thiết bị theo dõi và đo lường ( nếu có ).
Bước 3:
- Đánh dấu thứ tự của cáp đấu vào động cơ. Tháo cáp động lực, cáp nguồn sấy, cáp đo lường khống chế và các loại cáp có liên quan.
Bước 4:
- Tháo động cơ khỏi vị trí, đưa xuống mặt bằng thuận lợi để bảo dưỡng.
Bước 5:
- Đánh dấu nắp động cơ, nắp mỡ.
- Tháo nắp động cơ và nắp mỡ.
- Rút rotor ra khỏi stator.
Bước 6:
Tiến hành kiểm tra:
- Độ sạch bối dây stator, làm sạch bằng cách thổi bụi.
- Độ chặt của nêm chèn, các nêm bị lỏng phải thay thế.
- Độ chặt của dây buộc cuộn dây Stator.
- Bộ phận quạt gió, các cánh quạt.
- Với cuộn dây stator, nếu cách điện bi xây sát tổn thương, phải sấy và sơn tẩm cách điện trở lại, sơn phủ chống ăn mòn.
Bước 7:
- Dùng xăng hoặc dầu rửa sạch vòng bi.
- Kiểm tra bộ phận vòng bi, kiểm tra khe hở vòng bi.
- Đối chiếu tiêu chuẩn xem còn vận hành được không: nếu còn tốt thì tra mỡ mới rồi lắp vào trở lại; nếu không đạt phải thay thế vòng bi.
Bước 8:
- Đo trị số điện trở một chiều cuộn dây.
- Đo trị số điện trở cách điện.
Bước 9:
- Lắp ráp trở lại, các bước ngược lại so với khi tháo ra.
- Đưa động cơ vào vị trí, cân chỉnh sơ bộ.
Bước 10:
- Kiểm tra mạch điều khiển (các chức năng điều khiển, bảo vệ, liên động,…)
Bước 11:
- Chạy thử không tải để kiểm tra chiều quay đã đúng với yêu cầu công nghệ chưa và ghi nhận các thông số chạy không tải.
Bước 12:
- Kết thúc phiếu công việc. Các thông số về điện đều được ghi chép vào biên bản kiểm tra động cơ hạ thế – lưu lý lịch máy.
Bước 13:
Liên hệ với đội bảo dưỡng cơ khí, lắp lại khớp nối trục, cân chỉnh chính xác. Cân chỉnh xong sẽ tiến hành bàn giao với các đơn vị liên quan để đưa máy vào vị trí sẵn sàng cho sản xuất.

Tự động hóa: Triển lãm các sản phẩm thông minh của Nhật Bản

Tại triển lãm Eco Product được tổ chức tại Tokyo tuần qua, các công ty công nghệ hàng đầu Nhật Bản đã giới thiệu nhiều sản phẩm thông minh, đem lại tiện ích cho cuộc sống và điều quan trọng là mang tính thân thiện với môi trường.

Sagawa sử dụng xe đạp điện và xe kéo chở hàng để bảo vệ môi trường của cố đô Kyoto. Công ty bán lẻ hàng đầu AEON đã giới thiệu hoạt động trồng rừng được khởi xướng từ đầu những năm 1990 tại khu vực châu Á Thái Bình dương. AEON đã trồng hơn 10 triệu cây xanh ở Lào, Thái Lan, Malaysia, Indonesia, Việt Nam, Campuchia, Trung Quốc, Australia và Nhật Bản, góp phần đem lại mảng xanh cho các khu vực trên. Công ty Daiwahouse triển lãm các bộ quần áo rô bốt và thú rô bốt hỗ trợ người già. Fujitsu đã triển lam hệ thống quan sát động đất và sóng thần ở dưới đáy biển sử dụng cảm biến cáp quang. Fujitsu đã có kinh nghiệm trong việc đặt cáp biển suốt 44 năm qua. Hệ thống mới đã được Viện nghiên cứu động đất ở Đại học Tokyo chấp thuận và sẽ được đắt ở đáy biển tại vùng biển ngoài khơi Sanriku, nơi đã bị động đất sóng thần lớn tàn phá. JFE Engineering triển khai mô hình hệ thống trông giữ xe đạp thông minh. Hệ thống này đã triển khai tại 14 địa điểm và đang quản lý 17.000 chiếc xe đạp. NEC đã giới thiệu hệ thống kiểm soát sạc cho các cơ sở sạc điện dành cho xe điện. Hệ thống này có thể kiểm soát cơ sở sạc điện của 14 công ty. Đây cũng là dấu hiệu cho thấy xe điện đang ngày càng phổ biến. Nippon Steel Sumikin triển lãm nhà ở tạm dành cho khu vực bị thảm họa Tại triển lãm, hãng Toshiba đã đem tới loại máy photocopy cho phép tái sử dụng giấy tới 5 lần. Mực in đặc biệt của máy sẽ biến mất trong điều kiện nhiệt cao, góp phần tiết kiệm giấy in. Loại máy photocopy độc đào này sẽ được Toshiba tung ra thị trường thế giới vào khoảng giữa năm sau. Yamato giới thiệu túi đựng hàng Đây chính là yếu tố bắt buộc mà chính phủ Nhật đặt ra đối với các nhà sản xuất nước này, không chỉ nhằm tiết kiệm nhiên liệu mà còn góp phần chống lại tình trạng biến đổi khí hậu trên toàn cầu. Ý thức bảo vệ các di sản cũng được công ty vận chuyển Sagawa thể hiện qua việc giới thiệu loại xe đạp điện dùng chuyên chở hàng mang tên Kyoto Gion. Việc sử dụng loại xe này nhằm góp phần đem lại bầu không khí trong lành ở cố đô Kyoto, một trong những thành phố thu hút nhiều khách du lịch nhất ở Nhật Bản. Ngoài ra, chiếc xe này cũng phù hợp với các con phố chật hẹp ở cố đô, qua đó có thể phù hợp với nhiều thành phố khác trên thế giới, trong đó có Hà Nội. Ngoài những sản phẩm nói trên, còn rất nhiều phát minh khác của các công ty Nhật đã được giới thiệu tại triển lãm, với tính tiện dụng cao. Công ty chuyển phát Yamato đã đem tới hệ thống "gói hàng thần kỳ," có thể gói đủ loại hàng từ lớn tới nhỏ nhờ ứng dụng tự “ướm” kích cỡ của vật được gói cho vừa vặn.Công ty Daiwahouse, bao phủ nhiều lĩnh vực trong ngành công nghiệp, thì đem tới các bộ quần áo robot và robot vật nuôi nhằm hỗ trợ cho người già.

Cần chính sách đặc biệt cho những người tham gia hoạt động KH và CN tại Việt Nam

Đây là thông điệp nổi bật tại Hội thảo góp ý cho Dự thảo về Nghị định quy định chính sách ưu đãi đối với cá nhân hoạt động trong lĩnh vực KH và CN tại Việt Nam được Liên hiệp các Hội KH và KT Việt Nam tổ chức ngày 19/11/2013.

TS.Trần Việt Hùng - Phó Chủ tịch Liên hiệp các Hội KH và KT Việt Nam chủ trì Hội thảo.

Đông đảo các nhà khoa học trong nước đang hoạt động trong lĩnh vực KH và CN của nước nhà đã tới dự và đánh giá cao Dự thảo vì đã nêu bật được các quyền và nghĩa vụ cụ thể. Các cá nhân hoạt động KH và CN là người Việt Nam đều được bổ nhiệm, thuê đảm nhiệm chức danh lãnh đạo tổ chức KHCN, được giao trủ trì thực hiện nhiệm vụ KH và CN các cấp, xét và công nhận, chức danh nghiên cứu khoa học, chức danh công nghệ, được hưởng lương chuyên gia theo quy định của nhà nước và các ưu đãi khác theo hợp đồng, được ưu tiên về xuất nhập cảnh, cư trú, nhà ở....

Các chuyên gia nước ngoài hoạt động KH và CN ở Việt Nam cũng đã hưởng các quyền lợi trên, đồng thời cũng được nhà nước vinh danh, khen thưởng, tặng giải thưởng về KH và CN của Việt Nam.

Cũng trong buổi Hội thảo các nhà khoa học đã thẳng thắn kiến nghị bổ sung một số điều luật trong dự thảo như hệ thống hành chính, luật pháp, thủ tục xuất nhập cảnh, cách thức tuyển dụng lao động, lương, phụ cấp đi lại, thuế và phí, tiếp cận thông tin và bảo hộ sở hữu trí tuệ... cần thông thoáng hơn trong việc áp dụng các chính sách ưu đãi theo từng trường hợp cụ thể, trên cơ sở năng lực cá nhân và khả năng đóng góp đối với sự phát triển KH và CN của Việt Nam.

Tự động hóa thay đổi tư duy và lối sống con người trong xã hội hiện đại

Ngày 16/12/2013, trong khuôn khổ của hai triển lãm về Công nghệ và đầu tư Nhật Bản (Techno Japan) và Triển lãm Quốc tế lần thứ 3 về An ninh, An toàn (Vietnam Security), Hội Tự động hóa Việt Nam đã phối hợp với Cục thông tin Quốc gia tổ chức Hội thảo Tự động hóa phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.

Mục tiêu của Hội thảo nhằm khẳng định vai trò không thể thiếu của công nghệ Tự động hóa trong cuộc sống và trong phát triển đất nước từ đó tạo dựng chính sách quốc gia về phát triển ngành hợp lý. Tiến tới xây dựng chiến lược cho ngành Tự động hóa theo chương trình ngắn hạn và tầm nhìn tới năm 2030.

Trong chuyên đề trình bày của mình, PGS. Lê Tòng cho rằng các nhà khoa học, kỹ sư trẻ ngành TĐH Việt Nam nếu có chế phù hợp sẽ có đóng góp cho sự phát triển KT - XH của đất nước.

Với mục tiêu đó, Hội thảo đã tập trung trình bày các vấn đề liên quan đến vai trò, ứng dụng công nghệ Tự động hóa trong công nghiệp cũng như dân dụng tại Việt Nam hiện nay nói riêng và thế giới nói chung.

“Tự động hóa có ở khắp nơi và thật đơn giản!”. Với quan niệm này, PGS. Lê Tòng, nguyên là cán bộ giảng dạy Trường ĐH Giao thông Vận tải cho rằng tự động hóa không phải là cái gì quá lớn, quá khó khăn. Một khi các giải pháp điều khiển hợp lý sẽ đem lại lợi ích lớn lao. Thực tế cho thấy trong sản xuất công nghiệp hiện đại, Tự động hóa đang giảm nhân công lao động, nâng cao chất lượng sản phẩm, tiết kiệm năng lượng, tiết kiệm chi phí và giúp sản phẩm của doanh nghiệp cạnh tranh tốt trên thị trường,... Trong dân dụng Tự động hóa đang giúp con người quản lý tốt hơn (giám sát an ninh, giám sát giao thông, kiểm soát vào/ra …), giảm sức lao động của con người thông qua các loại rô bốt phục vụ, công nghệ giải trí,… và nhiều các ứng dụng khác. PGS. Lê Tòng cũng khẳng định, về mặt công nghệ tuy còn có phần hạn chế nhưng trong một số lĩnh vực của cuộc sống các nhà khoa học, các kỹ sư trẻ chuyên ngành Tự động hóa của Việt Nam hoàn toàn đảm nhiệm được. Điều quan trọng là họ có được cơ chế để bắt tay vào không?.

Ông Trịnh Đình Đề - Phó Chủ tịch Hội Tự động hóa phát biểu tại Hội thảo

Ông Trịnh Đình Đề, Phó Chủ tịch Hội Tự động hóa Việt Nam, người nhiều năm năm gắn bó và phấn đấu cho sự phát triển của ngành Tự động hóa Việt Nam khẳng định công nghệ Tự động hóa ngày nay đã làm thay đổi tư duy và lối sống của con người trong xã hội hiện đại. Đối với phát triển kinh tế - xã hội của một đất nước, Tự động hóa có vai trò đóng góp vào GDP của quốc gia. Vì “Đến bây giờ ai cũng biết hầu hết những nhà máy lớn đầu mối sản xuất tạo ra của cải xã hội đều là những dây chuyền trang thiết bị hiện đại có hệ thống điều khiển thông minh. Mọi chỉ tiêu sản xuất về năng suất, chất lượng sản phẩm đều do phần mềm và phần cứng của hệ thống điều khiển đảm nhiệm. Nếu hệ thống điều khiển này có vấn đề là gây ra những ảnh hưởng lớn đến hiệu quả sản xuất, thậm chí phải ngừng hoạt động”. Ông Trịnh Đình Đề cũng khẳng định Tự động hóa không chỉ có vai trò với sản xuất. Nếu ai đã từng đặt chân đến nhiều nước phát triển của thế giới sẽ thấy Tự động hóa đang nâng cao chất lượng cuộc sống bằng cách góp phần vào kiểm soát và duy trì trật tự xã hội (giao thông, an ninh), cung cấp các dịch vụ giải trí,…

Cũng tại Hội thảo này, các chuyên để về Hệ điều khiển trong kỹ thuật và cho các đối tượng khác; An toàn trong điện hạt nhân; Hệ điều hành sản xuất MES; Lợi ích của Tự động hóa trong nhiệt điện,… đã được trình bày mình chứng cho sự hiện diện của Tự động hóa trong xã hội ngày nay.

Ứng dụng điều khiển tự động giá đỡ đa năng trong máy X-quang kỹ thuật số

I. Phần mở đầu

Hiện nay lĩnh vực điều khiển tự động công nghiệp nói chung và ngành y tế nói riêng đang phát triển mạnh mẽ. Tuy nhiên, ở nước ta hiện nay các thiết bị y tế chủ yếu nhập khẩu do đó hầu như không có đơn vị hay tổ chức nào đầu tư phát triển thiết bị y tế trong nước. Từ năm 2000, Công ty thiết bị Việt Ba, tiền thân là công ty chuyên kinh doanh thiết bị y tế đã nhận thấy tiềm năng và tính khả thi của việc phát triển nội địa hóa trang thiết bị y tế trong nước nói chung và máy X-quang nói riêng nên đã đầu tư nghiên cứu phát triển giải pháp điều khiển cho máy X-quang.

Với các máy X-quang việc định vị vị trí chụp và tư thế chụp là hết sức quan trọng, ảnh hưởng tới chất lượng ảnh và chất lượng chuẩn đoán. Hầu hết việc di chuyển bộ phận nhận tia X, di chuyển bóng phát tia X và bộ chuẩn trực đến vị trí xác định căn chỉnh sao cho tâm của bộ chuẩn trực đồng trục với tâm của bộ phận thu nhận chùm tia X… đều được hoạt động bằng tay nên năng suất chụp thấp gây ùn tắc bệnh nhân và chi phí lên cao. Do đó, cải thiện hoạt động điều khiển của bộ giá đỡ chụp X-quang là điều cần thiết. Trong phạm vi bài báo này tôi chỉ đề cập đến ứng dụng điều khiển vào hệ thống giá đỡ đa năng hay trong y tế gọi là Tay C và hiệu quả kinh tế xã hội đem lại.

II. Phương pháp nghiên cứu, thiết kế điều khiển bộ giá đỡ đa năng

Trên cơ sở hệ thống máy X-quang nhập về từ nước ngoài thực hiện việc đánh giá mức độ về cơ khí và về hệ thống điều khiển điện để thực thi triển khai trong nước.

Giai đoạn 1: Tập trung vào thiết kế chế tạo trong nước hệ thống cơ khí giá đỡ đa năng. Đây là đối tượng điều khiển, vì vậy kết cấu cơ khí cũng như độ chính xác trong tính toán các thiết bị điện như phanh điện, động cơ cho ba chuyển động lên xuống, ra vào bóng và quay được thực nghiệm và đo đạc cẩn thận từ momen, tốc độ, dòng khởi động và dòng điện ổn định chạy liên tục.

Giai đoạn 2: Thiết kế lắp đặt tủ điều khiển điện thủ công

Giai đoạn 3: Cải tiến nâng cấp và ứng dụng điều khiển tự động cho hệ thống giá đỡ đa năng.

III. Kết quả thiết kế chế tạo

1. Phương pháp điều khiển cánh tay C:

Sau khi nghiên cứu việc ứng dụng máy X-quang  chẩn đoán tại các bệnh viện, chúng tôi nhận ra rằng: Hoạt động của máy đòi hỏi tính linh hoạt cũng như phòng ngừa các rủi ro có thể xảy ra sao cho việc dừng hệ thống máy phải có xác suất thấp nhất và luôn có biện pháp thay thế để đảm bảo máy hoạt động liên tục. Cánh tay C là một phần của hệ thống máy X-quang kỹ thuật số đa năng nên cũng phải đảm bảo yêu cầu trên. Chính vì vậy, Công ty thiết bị Việt Ba đã thiết kế hệ thống điều khiển cánh tay C với ba phương án cùng trên một hệ thống nhưng đảm bảo tính thay thế: Điều khiển chuyển động cánh tay C trên mặt Panel, Điều khiển chuyển động cánh tay C trên mặt màn hình cảm ứng, Điều khiển chuyển động cánh tay C trên bộ điều khiển từ xa

Ba hệ thống điều khiển trên hoạt động độc lập, tính năng điều khiển như nhau. Dưới đây là mô hình điều khiển của ba phương pháp trên.

Hình 1

a/ Điều khiển chuyển động cánh tay C trên mặt panel: Mặt điều khiển được thiết kế có thể gắn hoặc tách rời khỏi tủ điều khiển. Các nút nhấn thao tác vận hành chức năng của máy được nối trực tiếp với hệ thống điện động lực điều khiển cánh tay C.

b/ Điều khiển chuyển động cánh tay C trên mặt màn cảm ứng: Màn hình cảm ứng được kết nối cáp truyền thông điều khiển với bộ điều khiển khả lập trình viết tắt là PLC, bộ điều khiển này sẽ trực tiếp nhận lệnh từ màn cảm ứng và chuyển đến tủ điều khiển để điều khiển cánh tay C. Các tính năng điều khiển được thiết kế và điều khiển thông qua màn hình cảm ứng gắn cố định trên máy tại vị trí gần bóng X-quang để tiện cho kỹ thuật viên thao tác. Ngoài ra màn hình cảm ứng còn có chức năng hiển thị giá trị vị trí của tay C nhờ vào hệ thống cảm biến ( xem chi tiết trong mục 2 ).

Hình 2

Hình 3

c/ Điều khiển chuyển động tay C trên bộ điều khiển từ xa: Đây là phương pháp điều khiển đã được dùng nhiều trong công nghiệp tuy nhiên trong Y tế thì chưa được sử dụng rộng rãi đặc biệt phương pháp điều khiển này hiện nay máy nhập từ nước ngoài cũng chưa có. Công ty thiết bị Việt Ba đã nghiên cứu, chế tạo và đưa vào ứng dụng hệ thống điều khiển cánh tay C từ xa bằng sóng radio. Bộ thiết bị điều khiển gồm: Thiết bị phát tín hiệu là một hệ thống nút bấm có tính năng như mặt điều khiển panel hoặc màn cảm ứng và một thiết bị thu tín hiệu. Bộ thu tín hiệu này gửi lệnh điều khiển trực tiếp đến tủ điều khiển trong phạm vi hoạt động là 10 m. Mỗi thiết bị thu phát đều được mã hóa giống nhau và không bị trùng lặp với bộ thiết bị khác trước khi xuất xưởng.

2. Hệ thống đo vị trí cánh tay C:

Điều khiển hệ thống cánh tay C thực chất là điều khiển ba chuyển động chính: Chuyển động ra vào của bóng X-quang, chuyển động nâng hạ cánh tay C, chuyển động quay cánh tay C.

Hình 4

Hình 5

Trong quy trình chụp X-quang cho một bệnh nhân, kỹ thuật viên X-quang phải xác định các tham số chụp, trong đó có các tham số định vị tư thế chụp như khoảng cách chụp (khoảng cách từ tấm cảm biến bản phẳng đến bóng X-quang), chiều cao của tấm cảm biến so với mặt đất và góc quay của cánh tay C. Vì vậy, Công ty Việt Ba đã thiết kế và bố trí lắp đặt hệ thống cảm biến đo vị trị trên các chuyển động quay, nâng hạ và dịch chuyển bóng X-quang. Mô hình lắp đặt hệ thống điều khiển và hiển thị vị trí cánh tay C. như

Trong mô hình trên, các cảm biến được kết nối trực tiếp với bộ điều khiển PLC, bộ điều khiển này được lập trình tính toán và chuyển đổi từ góc quay sang vị trí của tay C so với mặt đất, khoáng cách giữa bóng X-quang với tấm cảm biến và góc quay của cánh tay C so với trục thẳng đứng. Các vị trí này được chuyển tới màn hình cảm ứng thông qua cáp tín hiệu để hiển thị trên màn cảm ứng.

Hình 6

3. Phương pháp điều khiển tự động cánh tay C:

Tại những bệnh viện lớn, nhu cầu chụp X-quang trong ngày rất lớn nên thời gian định vị chụp X-quang cho một bệnh nhân cần được giảm xuống. Chính vì vậy, chúng tôi nhận thấy cần phải nghiên cứu và đưa ra phương án cải thiện thời gian giữa hai lần chụp liền nhau. Có hai cách để giảm thời gian định vị: Một là tăng tốc độ chuyển động của cánh tay C và Bóng X-quang, hai là tự động định vị một số tư thế chụp thường xuyên. Đối với việc tăng tốc độ chuyển động của các cơ cấu chuyển động sẽ bị giới hạn để đảm bảo an toàn cho bệnh nhân và kỹ thuật viên vận hành máy do đó sau khi nghiên cứu kỹ, Công ty Việt Ba đã thiết kế và đưa vào ứng dụng hệ thống điều khiển tự động cánh tay C, đảm bảo cách tay C chạy tự động và định vị tại một số vị trí mà bệnh nhân thường xuyên chụp. Tính năng này giúp kỹ thuật viên X-quang chuẩn bị bệnh nhân trong khi cánh tay C tự động chạy đến và định vị tại vị trí mà kỹ thuật viên mong muốn, do đó làm giảm thời gian chụp cho một bệnh nhân và nâng cao hiệu suất chụp X-quang cho máy.

Hai vị trí chụp được sử dụng nhiều là:

• Vị trí chụp đứng chuẩn tức là cánh tay C vuông góc với phương thẳng đứng

• Vị trí chụp nằm chuẩn tức là cánh tay C song song với phương thẳng đứng.

Lưu đồ chương trình điều khiển tự động định vị hai vị trí chụp được thể hiện như sau:

IV. Kết Luận:

Sau khi chạy thử nghiệm thành công tại một số bệnh viện, chúng tôi đã được Bộ Y tế cấp giấy phép lưu hành sản phẩm số 34/2011/BYT-TB-CT ngày 4/10/2011. Tính đến thời điểm hiện nay (12/2013), chúng tôi đã sản xuất, lắp đặt và đưa vào sử dụng được trên 25 sản phẩm tại các bệnh viện trên toàn quốc như: Bạch Mai, Mắt trung ương, Nội tiết trung ương, Đa khoa Đức Giang (Hà Nội), Hòe Nhai (Hà Nội), MEDIC (Hồ Chí Minh), Đa khoa An Lão (Hải Phòng), Đa khoa TP Hòa Bình, Nhi tỉnh Hải Dương … Tất cả các sản phẩm đều hoạt động ổn định và đáp ứng yêu cầu của các bệnh viện.

Đây là một công trình nghiên cứu và ứng dụng trên quy mô nhỏ nhưng nó rất có ý nghĩa trong thực tế, được thể hiện trên hai phương diện:

1 - Giảm cường độ lao động cho các kỹ thuật viên chụp X-quang;

2 - Định vị bệnh nhân chụp X-quang dễ dàng và chính xác.

3 - Cải tiến điều khiển phù hợp với điều kiện và thói quen sử dụng của bác sỹ trong nước

4 - Cập nhật nâng cấp hàng năm thông qua của các bác sỹ chuyên khoa để đánh giá hiệu quả sử dụng và độ bền thiết bị

5 - giảm giá thành bằng 1/3 so với nhập của nước ngoài

6 - Chi phí bảo trì sửa chữa thấp và nhanh chóng.

“2014 là năm hành động của ngành Khoa học và Công nghệ"

Trò chuyện với phóng viên Vietnam+ nhân dịp đầu xuân Giáp Ngọ, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Nguyễn Quân khẳng định 2014 sẽ là năm hành động của ngành, nhất là sau khi Luật Khoa học và Công nghệ sửa đổi chính thức có hiệu lực từ ngày 01/01.

Đổi mới tư duy

- Thưa Bộ trưởng, xin Bộ trưởng lược qua một vài thành tựu mà Bộ KH&CN làm được trong năm 2013?

Bộ trưởng Nguyễn Quân: Trong năm 2013, thành tựu quan trọng nhất chính là việc Luật KH&CN sửa đổi được Quốc hội thông qua.

Đạo luật này đã tiếp cận được tiêu chí của kinh tế thị trường, thông lệ quốc tế trong hoạt động KH&CN. Đặc biệt là việc tổ chức các đề tài, dự án về KH&CN và cơ chế đầu tư, tài chính cho KH&CN.

Qua Luật, lần đầu tiên chúng ta buộc doanh nghiệp nhà nước phải có trách nhiệm đầu tư cho hoạt động KH&CN thông qua việc dành một phần lợi nhuận trước thuế để thành lập Quỹ phát triển KH&CN của doanh nghiệp. Đây cũng là lần đầu tiên Bộ KH&CN được giao thẩm quyền trong việc phân bổ dự toán ngân sách hàng năm cho KH&CN và cũng là lần đầu tiên cho phép áp dụng cơ chế của Quỹ phát triển KH&CN trong việc tài trợ cho các đề tài, dự án nghiên cứu, khoán chi đến sản phẩm cuối cùng cho các đề tài, dự án.

Như vậy, sắp tới các nhà khoa học sẽ được tạo điều kiện thuận lợi hơn để có thể có được những đề tài dự án chất lượng tốt, có kết quả đóng góp cho phát triển kinh tế xã hội.

Trong năm 2013, các viện nghiên cứu lớn, các trường đại học và toàn ngành cũng có được những đề tài, dự án có kết quả tốt. Ví dụ như việc lần đầu tiên chúng ta công bố bản đồ gene của 36 giống lúa bản địa Việt Nam, điều này giúp cho khâu tạo giống, cải tạo giống mới có năng suất cao… Hoặc, trong lĩnh vực công nghệ, Tập đoàn Dầu khí Quốc gia Việt Nam đang tiến hành đóng giàn khoan 120m nước (sau khi thành công với giàn khoan 90m nước)…

Bên cạnh đó, năm 2013 cũng chứng kiến nhiều mô hình ứng dụng KH&CN thành công như mô hình của Công ty Bảo vệ thực vật An Giang. Chúng ta đã làm chủ được một số giống cây, giống con nhập ngoại mà hiện nay đang phát triển rất tốt (cam không hạt, hoa lan…).

Ở lĩnh vực công nghệ sinh học, các nhà khoa học của Việt Nam cũng đã giải quyết thành công việc xử lý đất bị nhiễmdioxin do chiến tranh gây ra. Bên cạnh đó, số những công bố khoa học quốc tế của Việt Nam có tỷ lệ trích dẫn cao. Theo Tổ chức Sở hữu Trí tuệ Thế giới, Việt Nam đứng thứ 76/142 quốc gia về năng lực đổi mới sáng tạo trong khi nếu xét về kinh tế thì chúng ta đứng thứ 132. Việt Nam cũng là quốc gia được xếp hạng thứ 57 trên thế giới về công bố quốc tế và trích dẫn công bố quốc tế….

Năm 2013 cũng chứng kiến nhiều nguồn đầu tư cho KH&CN (ngoài phần ngân sách 2% hàng năm). Đó phải kể đến Tập đoàn Viễn thông quân đội (Viettel) dành 10% lợi nhuận trước thuế, Tập đoàn Dầu khí Quốc gia Việt Nam dành khoảng 2.000 tỷ và nhiều đơn vị khác trong và ngoài nhà nước đã dành kinh phí cho Quỹ phát triển KH&CN. Từ Quỹ ấy, họ mời các nhà khoa học tham gia vào hoạt động nghiên cứu, sản xuất và gặt hái được những thành công đáng kể như Công ty Bóng đèn phích nước Rạng Đông…

Việc đầu tư thông qua hợp tác quốc tế cũng rất tốt. Năm 2013, chúng tôi cũng khởi động dự án FIRST do World Bank tài trợ 100 triệu USD và vốn đối ứng của Việt Nam là 10 triệu USD; dự án đổi mới sáng tạo Phần Lan - Việt Nam giai đoạn hai là 10 triệu Euro…

- Rõ ràng năm 2013 ngành KH&CN gặt hái khá nhiều thành công, nhưng có vẻ như Bộ trưởng còn trăn trở trước nhiều việc dang dở…?

Bộ trưởng Nguyễn Quân: Đúng vậy! Trăn trở lớn nhất của chúng tôi là việc xây dựng nền tảng pháp lý cho KH&CN còn khó khăn. Mà cái khó khăn lớn nhất chính là việc đổi mới tư duy của các cơ quan quản lý.

Mà điều này thì cần sự vào cuộc của giới truyền thông để làm thay đổi tư tưởng của họ.

Thực ra những cái gọi là đổi mới trong KH&CN của chúng ta thì với cộng đồng thế giới đã áp dụng từ rất lâu rồi. Tôi ví dụ như thế giới khoán và chỉ kiểm soát đầu ra, tức là chú ý đến sản phẩm cuối cùng. Và, họ chỉ cần biết sản phẩm cuối cùng của anh là cái gì từ tiêu chí, thông số, thị trường. Nếu nhà khoa học làm được, họ sẽ cho quyết toán chỉ bằng vài tờ chứng từ chứ không phải là cả tập hóa đơn dầy cộp như của chúng ta hiện nay.

Một vấn đề nữa chính là việc sau khi Luật KH&CN sửa đổi được thông qua, chúng tôi bắt tay ngay vào việc xây dựng những Nghị định để hướng dẫn và nhiều văn bản dưới Luật. Nhưng mất nửa năm qua chúng tôi mới hoàn thành được 5 Nghị định mà vẫn còn nhiều ý kiến chưa đồng thuận.

Chúng ta có đủ “vũ khí”

- Để có được đạo luật sửa đổi với nhiều cải tiến đã là điều khó. Nhưng, để nó thực sự phát huy đúng vai trò của mình trong cuộc sống thì còn khó hơn rất nhiều, thưa Bộ trưởng?

Bộ trưởng Nguyễn Quân: Đúng là việc đưa chính sách vào cuộc sống là vô cùng khó, mà cái khó lớn nhất như tôi đã nói chính là tư duy của người quản lý và thêm nữa là sự phối hợp, thống nhất hành động của các cơ quan liên quan.

Tôi lấy ví dụ, từ năm 2005 Chính phủ đã có Nghị định về cơ chế tự chủ, cho phép tổ chức KH&CN được quyền kinh doanh như doanh nghiệp, được cấp giấy chứng nhận đăng ký sản xuất kinh doanh nếu có nhu cầu. Thế nhưng, do các văn bản không đồng bộ nên các Sở Kế hoạch và Đầu tư không chịu cấp chứng nhận đăng ký kinh doanh….

Bộ KH&CN rất nỗ lực phối hợp cùng các Bộ, ngành liên quan để ban hành các văn bản đồng bộ và tuyên truyền tập huấn cho mạng lưới ở cơ sở và các ngành khác cũng phải như vậy. Có thế, chúng ta mới tránh khỏi việc Chính phủ ra Nghị định, nhưng không có văn bản và tập huấn cấp Bộ thì cấp dưới không thực hiện.

- Bộ trưởng có nói, năm 2012 là năm khởi động, năm 2013 là năm bản lề, vậy còn năm 2014 sẽ là năm gì của ngành KHCN?

Bộ trưởng Nguyễn Quân: Năm 2014 sẽ là năm hành động!

Theo dự kiến, trong quý I sẽ ban hành toàn bộ Nghị định, Thông tư hướng dẫn Luật KH&CN sửa đổi và quý II sẽ bắt đầu thực hiện.

Khi chúng ta có đủ “vũ khí” là Luật, Nghị quyết, Nghị định, Thông tư và tiền (từ nguồn đầu tư trong nước, nước ngoài) đã sẵn sàng rồi thì phải hành động.

Trong 2014, chúng tôi sẽ tập trung vào các giải pháp lớn như đầu tư của ngân sách Nhà nước, ngân sách của doanh nghiệp dành cho KH&CN phải tăng trưởng có hiệu quả. 2014 là năm đầu tiên các tập đoàn Nhà nước, các tổng công ty phải bỏ tiền ra đầu tư cho KH&CN từ ít nhất từ 3-8% lợi nhuận, tối đa là 10% lợi nhuận trước thuế...

Quan điểm của Bộ KH&CN là sẽ chỉ chi ngân sách nhà nước vào chỗ nào xã hội không đầu tư, vào chỗ phải có hiệu quả chứ không phải dùng ngân sách rải đều, mỗi địa phương một ít bởi như vậy rất lãng phí nguồn lực. Tôi cho rằng, ở đâu làm tốt là phải đầu tư nhiều, đâu không làm tốt- kể cả các Bộ- nếu sử dụng tiền không hiệu quả thì phải cắt giảm.

Ngoài ra, Bộ sẽ tập trung vào các chương trình KH&CN quốc gia, tiến tới giảm bớt chương trình trọng điểm cấp Nhà nước (KC, KX).

Trước đây, chúng ta có 10 chương trình trọng điểm cấp Nhà nước về KH&CN và 4 chương trình trọng điểm về xã hội và nhân văn. Tuy nhiên, do cách quản lý và quan niệm của giới khoa học nên các sản phẩm từ các chương trình này không theo chuỗi, mà dàn trải. Tức là ai có nhu cầu thì đề xuất hỗ trợ nghiên cứu chứ không ghép lại với nhau thành sản phẩm chủ lực.

Mấy năm qua, Bộ KH&CN đã điều chỉnh, trình Thủ tướng phê duyệt các chương trình quốc gia. Đây là tổ hợp các đề tài dự án mà hướng đến mục tiêu là làm được sản phẩm quốc gia. Ví dụ như việc phải làm sao để chúng ta có được thương hiệu gạo Việt Nam trên trường quốc tế…

Cuối cùng, nhân dịp năm mới Giáp Ngọ, tôi xin gửi tới độc giả Báo điện tử Vietnam+ lời chúc mừng năm mới tốt đẹp nhất. Chúc mỗi người chúng ta đều thấm nhuần tinh thần KH&CN, để KH&CN thực sự đi vào cuộc sống và trở thành quốc sách hàng đầu của đất nước.

- Xin trân trọng cảm ơn Bộ trưởng và chúc Bộ KH&CN sẽ có một năm hành động quyết liệt và hiệu quả, để KH&CN thực sự trở thành đòn bẩy chính của nền kinh tế!./.

Nga điều tàu ngầm nào đề phòng Mỹ tại Biển Đen?

Nhận mặt tàu ngầm Nga đưa đến Ukraine

Sau hàng loạt bước đi cững rắn được Nga đưa ra tại Crimea, tuy nhiện chừng ấy vẫn là chưa đủ khi mối lo của Nga đến từ Mỹ đang hiện diện trước mắt với 2 tàu chiến đang áp sát Ukraine.

Và để tăng cường lực lượng trước mọi tình huống có thể xảy ra, ngày 2/3, Hạm đội Baltic của Nga điều động 2 chiếc tàu ngầm đến một vịnh ở Sevastopol, nơi Moscow đặt căn cứ của Hạm đội Biển Đen, hãng tin AP cho biết.

Tàu ngầm B-585 St Petersburg project 677 của Hạm đội Baltic

Tuy nguồn tin trên không cho biết cụ thể là loại tàu ngầm nào được Hải quân Nga điều đến đây, nhưng nhìn vào biên chế của Hạm đội này, nhiều chuyên gia quân sự cho rằng đó có thể là 2 tàu ngầm diesel B-227 project 877 và B-806 project 877 EKM trong tổng số 3 chiếc mà Hạm đội này có.

Các tàu thuộc project 877 có đặc điểm: Lượng giãn nước lặn / nổi - 3040/2300 tấn; Tốc độ lặn / nổi - 19/10 hải lý; Độ sâu tối đa - 350 m; Chế độ tự động - 45 ngày đêm; Động cơ – diesel điện 2x1500 KW.

Vũ khí – 6x533 mm ống phóng ngư lôi, 18 quả ngư lôi hoặc 24 quả mìn, tổ hợp tên lửa chống tàu ngầm Biryoza ZM-54E1, và tổ hợp tên lửa phòng không Strela-ZM hoặc Igla-1.

Tàu chiến nào của Mỹ khiến Nga phải đề phòng

Lấy cớ để đảm bảo an ninh cho Thế vận hội Sochi tại Nga, Hải quân Mỹ đã điều 2 tàu chiến USSS Mount Whitney và USS Taylor tới khu vực phía tây của thành phố Sochi và cách không xa điểm nóng Crimea tại Ukraine.

Trong đó USS Mount Whitney là loại tàu chỉ huy lớp Blue Ridge là đầu não ra mệnh lệnh của Hạm đội 6 hải quân Mỹ. Kể từ khi được hạ thủy năm 1969, chiếc tàu có trọng tải 18.400 tấn này đã trải qua hơn 4 thập kỷ hoạt động tại rất nhiều khu vực khác nhau trên thế giới.

Tàu USSS Mount Whitney

Tàu USS Mount Whitney có thể truyền và nhận một lượng lớn dữ liệu an ninh trên khắp thế giới thông qua các kênh liên lạc đa dạng. Tính năng ưu việt này giúp USS Mount Whitney trở thành một trung tâm đầu não xử lý các thông tin tình báo và hỗ trợ cho việc ra quyết định một cách chính xác.

USS Mount Whitney có chiều dài 189 m, rộng 33 m. Tàu được trang bị 2 hệ thống phòng thủ tên lửa chống tàu, 2 khẩu pháo M242 Bushmaster 25 mm, 4 súng máy tự động và nhiều hỏa tiễn Mark 36 SRBOC.

Tàu USS Mount Whitney có thể hoạt động trong 90 ngày liên tiếp mà không cần phải tiếp thêm lương thực và thậm chí có thể vận chuyển hàng hóa cũng như thực phẩm các loại để cứu trợ khẩn cấp cho khoảng 3.000 người.

Đi cùng với tàu USS Mount Whitney lại là tàu USS Taylor đã khá cũ kỹ và lạc hậu. USS Taylor (FFG-50) là khinh hạm lớp Oliver Hazard Perry được hạ thủy vào tháng 5/1983 và được đưa vào hoạt động từ tháng 1/1984. Theo trang mạng military.com, tàu được trang bị 6 ống phóng ngư lôi Mk-46, tên lửa chống tàu, một pháo hạm 76mm và hệ thống vũ khí phòng thủ tầm gần CIWS.

USS Taylor được triển khai hoạt động trong Hạm đội 6 từ đầu tháng 1/2014. Hoạt động bảo vệ Thế vận hội mùa đông Sochi nằm trong đợt triển khai này kéo dài 7 tháng của con tàu. Theo thông tin trên website chính thức của Hải quân Mỹ, đây sẽ là đợt triển khai cuối cùng của USS Taylor trước khi con tàu bị loại khỏi biên chế vào năm 2015.

Căn cứ vào tính năng từng con tàu được Mỹ điều đến Biển Đen, mục đích tìm kiếm những thông tin tình báo được Mỹ ưu tiên hơn là khả năng tham chiến của chúng. Điều này lý giải vì sao Nga chỉ điều đến đây 2 chiếc tàu ngầm được sản xuất từ những năm 1980.

Giao lưu trực tuyến về Hệ thống thông quan tự động

Theo kế hoạch, ngày 1.4.2014 tới đây, Tổng cục Hải quan sẽ chính thức vận hành Hệ thống thông quan tự động VNACCS. Đây là hệ thống do Chính phủ Nhật Bản viện trợ không hoàn lại trị giá 2,661 tỉ Yên.

Theo kế hoạch, ngày 1.4.2014 tới đây, Tổng cục Hải quan sẽ chính thức vận hành Hệ thống thông quan tự động VNACCS. Đây là hệ thống do Chính phủ Nhật Bản viện trợ không hoàn lại trị giá 2,661 tỉ Yên.

VNACCS được xây dựng trên nền tảng công nghệ của Hệ thống thông quan tự động NACCS (Nippon Automated Cargo Clearance System) của Hải quan Nhật Bản. Đây là một trong những hệ thống thông quan tự động hiện đại hàng đầu thế giới được Hải quan Nhật Bản sử dụng từ năm 1978 và liên tục được nâng cấp về mặt công nghệ (khoảng 5 năm một lần). Phiên bản VNACCS được xây dựng ở Việt Nam là phiên bản mới nhất được nâng cấp năm 2010.Trong tháng 3.2014, Báo Hải quan (www.baohaiquan.vn) sẽ tổ chức buổi giao lưu trực tuyến giữa lãnh đạo Tổng cục Hải quan với bạn đọc và các doanh nghiệp về những điểm mới khi vận hành chính thức Hệ thống thông quan tự động VNACCS với chủ đề "VNACCS- Những lợi ích khi thông quan hàng hoá".

Khách mời chủ trì trả lời bạn đọc trong buổi giao lưu trực tuyến này sẽ có Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Hải quan Vũ Ngọc Anh. Cùng tham gia trả lời có ông Nguyễn Mạnh Tùng- Phó Trưởng Ban triển khai VNACCS, Cục trưởng Cục CNTT và thống kê Hải quan; ông Hiroki Sakurai - Chuyên gia JICA, Cố vấn trưởng Dự án VNACCS/VCIS.Bạn đọc có thể gửi trước câu hỏi vào địa chỉ haiquanonline@gmail.com; hoặc tham gia đặt câu hỏi trực tiếp tại thời điểm thực hiện buổi giao lưu trực tuyến.

Ưu thế của sở chỉ huy tự động hóa trong lực lượng PK-KQ

Các tổ hợp tự động hóa chỉ huy giảm đáng kể thời gian và khối lượng công việc trên các SCH.

Khả năng của các lực lượng phòng không, không quân (PK-KQ) đóng vai trò quan trọng trong năng lực phòng thủ của bất kỳ quốc gia nào. Sự phát triển nhanh chóng của các phương tiện tấn công đường không hiện đại đã đặt ra yêu cầu ngày càng cao về khả năng của các hệ thống phòng không.

Tác chiến phòng không trong môi trường chiến tranh hiện đại đòi hỏi rất cao về khả năng phản ứng trước những diễn biến nhanh và phức tạp trong tác chiến, khả năng bảo đảm thông tin liên lạc và hiệp đồng chặt chẽ giữa các đơn vị không quân, tên lửa và pháo phòng không. Trong những điều kiện đó, để bảo đảm hiệu quả chiến đấu cao, các sở chỉ huy PK-KQ sử dụng hai phương pháp chỉ huy tác chiến chính, đó là phương pháp chỉ huy trên tiêu đồ và phương pháp tự động hóa.

Phương pháp chỉ huy PK-KQ trên tiêu đồ được ứng dụng từ những năm sau Chiến tranh thế giới thứ 2. Bản chất của phương pháp này là thông tin về mục tiêu do ra-đa trinh sát thu thập được thông báo về sở chỉ huy (SCH) và thể hiện trên tiêu đồ tại SCH trung tâm. Chỉ huy dựa trên tiêu đồ đánh giá tình hình và trực tiếp chỉ đạo hoạt động tác chiến của các đơn vị thuộc quyền. Việc hợp đồng tác chiến chủ yếu được lên kế hoạch từ trước qua các khu vực, góc đảm nhiệm của từng đơn vị. Đây là phương pháp đơn giản và tin cậy, tuy nhiên khối lượng thông tin có thể thể hiện tiêu đồ rất hạn chế, độ chính xác và tính kịp thời không cao.

Với phương pháp chỉ huy bằng tiêu đồ, trong nhiều trường hợp, để bảo đảm kịp thời tiêu diệt mục tiêu, chỉ huy các phân đội được quyền khai hỏa mà không đợi chỉ thị của cấp trên. Điều này gây ra không ít trường hợp khi bị tấn công với mật độ dày, nhiều phân đội hỏa lực cùng tiêu diệt một mục tiêu không quan trọng, trong khi đó để lọt mục tiêu quan trọng. Những trường hợp như vậy đã đặt ra yêu cầu về một phương pháp chỉ huy cho phép SCH trung tâm trực tiếp chỉ huy, điều phối hoạt động tác chiến một cách nhanh chóng, chính xác.

Năm 1961, những máy tính điện tử đầu tiên được Liên Xô sử dụng trong chỉ huy tác chiến phòng không. Khả năng xử lý thông tin của máy tính đã cho ra đời phương pháp chỉ huy PK-KQ mới - chỉ huy tự động hóa. Phương pháp này sử dụng tổ hợp thiết bị hỗ trợ chỉ huy còn được gọi là ASU (Automatizirovannaya Sistema Upravleniya - tự động hóa chỉ huy). Tổ hợp ASU đầu tiên mang tên hiệu K-1 có khả năng điều khiển hỏa lực các tổ hợp tên lửa S-75, Kub và Krug.

Trong các tổ hợp ASU hiện đại, các thao tác chỉ huy và điều khiển được sở chỉ huy ASU thực hiện bằng các chương trình máy tính. Thông tin về mục tiêu được xử lý tự động trên trạm ra-đa và gửi về SCH trung tâm. Tại SCH, thông tin mục tiêu và tình hình tác chiến chung được tiếp nhận, xử lý và hiển thị trên màn hình. Các thao tác như phân phối lực lượng hỏa lực, chỉ thị mục tiêu cho các đơn vị được máy tính thực hiện tự động qua các thuật toán chiến đấu được lập trình từ trước. Qua các màn hình hiển thị, kíp chiến đấu SCH có thể theo dõi toàn bộ hoạt động của máy tính và khi cần thiết có thể can thiệp, thay đổi phương án tác chiến do máy tính đề nghị. Phương pháp chỉ huy này tăng đáng kể hiệu suất chiến đấu nhưng đòi hỏi trang thiết bị liên lạc và điện toán hiện đại, đồng bộ của cả hệ thống phòng không và đòi hỏi khả năng chống chế áp điện tử cao của hệ thống mạng truyền tin, liên lạc.

Với mức độ phát triển của vũ khí tấn công đường không hiện nay, phương pháp tiến công trên không phổ biến là sử dụng lực lượng không quân và tên lửa hành trình dày đặc tấn công tiêu diệt các mục tiêu chiến lược và quân sự quan trọng của đối phương. Trong điều kiện đó, mật độ trung bình phương tiện bay trong một chiến dịch tiến công đường không có thể tới 2-3 máy bay trong 1 phút. Như vậy, để bảo đảm hiệu quả chỉ huy tác chiến, các tổ hợp tự động hóa cấp sư đoàn PK-KQ phải có khả năng xử lý cùng lúc hàng trăm mục tiêu trên không.

Để đáp ứng nhu cầu về tự động hóa chỉ huy của các đơn vị PK-KQ, năm 1999, Nga đưa vào sử dụng tổ hợp tự động hóa chỉ huy cấp khu vực phòng thủ PK-KQ Universal-1 có khả năng xử lý đồng thời 300 mục tiêu trên không trong vòng bán kính 3.200km, có chức năng điều khiển hoạt động tác chiến của các lực lượng hiệp đồng tên lửa phòng không, ra-đa, máy bay tiêm kích và tác chiến điện tử. Universal-1 có thể tự động hóa những hoạt động chỉ huy chính như: Chuyển cấp SSCĐ, kiểm tra trạng thái SSCĐ của các đơn vị thuộc quyền, kiểm soát không lưu, trực ban chiến đấu; nhận và xử lý thông tin ra-đa, theo dõi và đánh giá tình hình, xác định mức độ quan trọng của các mục tiêu và tính toán phân phối tối ưu hỏa lực phòng không; trực tiếp chỉ huy và tổ chức hiệp đồng chiến đấu các đơn vị không quân, tên lửa và tác chiến điện tử; dẫn đường cho máy bay tiêm kích, bảo đảm an toàn cho không quân khi di chuyển trong các trận địa phòng không.

Để thực hiện những nhiệm vụ tác chiến cụ thể trong các binh chủng PK-KQ, SCH các đơn vị được trang bị thiết bị tự động hóa tương ứng, được chuẩn hóa và có thể hoạt động đồng bộ với nhau, tăng khả năng hiệp đồng chiến đấu. Các đơn vị của từng binh chủng PK-KQ được trang bị những SCH đặc chủng như: Fundament - trung đoàn ra-đa, Baikal - trung đoàn tên lửa, Rubezh - trung đoàn không quân tiêm kích.

Tổ hợp phòng không S-300

Trong hệ thống phòng không, SCH Fundament của các trung đoàn ra-đa đóng vai trò là thành phần chính bảo đảm thông tin cho tác chiến của các đơn vị khác. Thông tin ra-đa sau khi được xử lý tại đây được truyền trực tiếp đến SCH cấp trên và các đơn vị không quân, tên lửa, tác chiến điện tử.

Các trung đoàn không quân tiêm kích được trang bị tổ hợp tự động hoá Rubezh. Trong các tình huống chiến đấu, tổ hợp Rubezh có thể tự động phân phối lực lượng máy bay tiêm kích, gửi mệnh lệnh đến đài chỉ huy mặt đất và tự động dẫn đường tối đa 21 máy bay tiêm kích thông qua các trạm dẫn đường.

Hỏa lực các đơn vị tên lửa được điều khiển tự động bằng tổ hợp Baikal hoặc Senhezh. Biến thể mới nhất của Baikal là Baikal-1ME có thể tự động phân phối lực lượng và chỉ thị mục tiêu cho trung đoàn (lữ đoàn) tên lửa phòng không hỗn hợp bao gồm tối đa 24 tổ hợp tên lửa S-200 và S-300. Baikal cũng hỗ trợ điều khiển các tổ hợp tên lửa tầm ngắn như S-125, S-75, Buk-M1-2, Buk-M2. Hệ thống siêu máy tính cho phép Baikal xử lý 500 mục tiêu trên không cùng lúc, thời gian xử lý được rút ngắn giúp hệ thống có thể xử lý và kịp thời chỉ thị mục tiêu cho các tổ hợp tên lửa với những mục tiêu có tốc độ tối đa lên tới gần 5 Mach.

Buk-M1-2

Các tổ hợp tự động hóa chỉ huy giảm đáng kể thời gian và khối lượng công việc trên các SCH. Đồng thời, khả năng cơ động, triển khai SSCĐ nhanh và xử lý thông tin kịp thời của các hệ thống này đóng vai trò sống còn trong chiến tranh hiện đại. Trong những năm gần đây, các nước phát triển sử dụng rộng rãi công nghệ điện toán và truyền tin công nghệ cao trong các SCH. Các hệ thống SCH này hiện nay đang được chú trọng phát triển theo hướng tăng tính ổn định, khả năng kháng nhiễu, khả năng xử lý thông tin và khả năng sinh tồn của các hệ thống trước những đòn tấn công của đối phương.